Et’hem Ruka

 

Në një fshat të thellë malor lindi një djalë i varfër, por me zemër të pastër. U rrit në një kasolle të ftohtë, ku dimri hynte pa trokitur dhe jeta e mësoi që fëmijë ç’është varfëria.

 

Kur u burrërua, e ndjeu se duhej të kërkonte fatin përtej maleve që e kishin rritur. Hodhi në sup një trastë me pak bukë, vuri fyellin në brez, shokun e vetëm që nuk e kishte tradhtuar kurrë, dhe u nis drejt së panjohurës.

 

 

Trokiti derë më derë, por askund nuk gjeti punë. Varfëria kishte pllakosur në çdo fshat dhe duart e njerëzve ishin po aq bosh sa të tijat. Për djaloshin nuk kishte më kthim mbrapa. Ta provoj edhe fshatin tjetër, -tha me vete. Ku i dihet, mbase fati do të jetë me mua.

 

Dhe ashtu ndodhi. Në atë fshat gjeti punë si bari në një familje të pasur. I zoti i shtëpisë e pa gjatë, e peshoi me sy, e pyeti gjerë e gjatë dhe, pasi e mendoi mirë, e pranoi të punonte si bari.

 

Stani ndodhej në malin përballë, larg shtëpive e njerëzve, atje ku vetëm era, këmborët e bagëtisë dhe lehja e qenit thyenin heshtjen e thellë të malit. Vetmia e malit është e rëndë, por fatmirësisht ai kishte fyellin. Kur ulej mbi ndonjë gur dhe i binte me shpirt, meloditë mbërrinin deri në fshat.

 

Tana, vajza e pronarit, e bukur si drita e mëngjesit, e rritur mes gjithë të mirave e përkujdesjeve, ndalonte çdo mbrëmje për të dëgjuar fyellin. Çdo tingull i drithëronte zemrën. Nuk e dinte pse, por ndiente sikur dikush po i fliste vetëm asaj.

 

Një ditë, e shtyrë nga kureshtja për të njohur bariun, Tana shkoi në stan bashkë me shërbëtoret. Ndërsa ato merreshin me qumështin, ajo mbeti për një çast vetëm me të. Ai ishte shtathedhur, me fytyrë të gdhendur nga dielli dhe era e malit.

 

Djaloshi e uli kokën, shtrëngoi fyellin në duar dhe u përpoq të qetësohej, por mendja i kthehej vazhdimisht te sytë e Tanës. Si mund të guxoj unë…? pëshpëriti me vete.

 

Ai ishte vetëm një bari, i rritur mes gurëve dhe varfërisë, ndërsa ajo vajza e një shtëpie të madhe. Megjithë ndrojtjen, në thellësitë e shpirtit ndjeu një dritë të ëmbël e të frikshme njëkohësisht: dashurinë që po lindte pakuptuar.

 

Tana nisi t’i shpeshtonte vizitat në stan dhe mezi priste çastin kur do ta shihte sërish. Një ditë, ndërsa flisnin me zë të ulët, ajo bëri sikur do të prekte fyellin, por në të vërtetë preku lehtë dorën e bariut. Ishte një nga ato prekje që të tronditin dhe të përshkojnë gjithë qenien me një drithërimë të ëmbël e të papritur.

 

Ai mbeti i stepur, ndërsa ajo uli sytë, e skuqur nga ndrojtja. Kur u largua, me zemrën që i rrihte fort, Tana i la në dorë një shami të bardhë, si premtim i një dashurie që po rritej më e fortë se çdo frikë.

 

Djaloshi mori guximin dhe i tha Tanës se, që nga ajo ditë, kur të ishin larg njëri-tjetrit, do të flisnin me tingujt e fyellit. Meloditë e tij do të bëheshin gjuha e dashurisë së tyre, një gjuhë e fshehtë, por e kuptueshme vetëm për dy zemrat e dashuruara.

 

Që nga ajo ditë, fyelli u bë gjuha e tyre. Tana mësoi ta kuptonte: një melodi ishte mall, një tjetër ishte gëzim, një tjetër ishte thirrje.

 

Por dashuria rrallë kalon pa u vënë re. I ati i Tanës nisi të dyshonte. Një ditë e ndoqi fshehurazi vajzën, ndërsa ajo po çonte ushqime në stan. Bariu e ndjeu rrezikun; mori fyellin dhe, me një melodi të veçantë, paralajmëroi Tanën, duke i dërguar mesazhin e fshehtë të dashurisë së tyre:

 

Tanë, moj e bukura Tanë

Vare bukën n’atë thanë,

Se babanë e ke pranë.

Tana, pasi mori sinjalin, vari trastën në pemë dhe u largua pa e tradhtuar veten me asnjë vështrim. Hapat i kishte të matur, por brenda saj gjëmonte një stuhi e padukshme. Babai, që e vëzhgonte nga larg, u bind se dyshimi i tij kishte qenë i kotë dhe u largua i qetë, pa e ditur se dashuria kishte hedhur rrënjë edhe mbi frikën.

 

Një mbrëmje, përmes tingujve të fyellit, djaloshi i kërkoi Tanës të takoheshin para se hëna të ngrihej mbi pyllin pranë çezmës në skaj të fshatit. Ajo e kuptoi menjëherë thirrjen dhe shkoi. Kur u panë, u përqafuan si të dehur nga vlagu i dashurisë. Ajo dehje e ëmbël i bashkoi trupat dhe shpirtrat e tyre, duke i shkrirë në një qenie të vetme, në një çast që dukej sikur i përkiste përjetësisë.

 

Do të donin që ajo mbrëmje të ishte pa fund, por djaloshi kishte lënë stanin vetëm dhe duhej të kthehej sa më parë. Megjithëse Tana i lutej të qëndronte edhe pak, ai u shkëput me vështirësi nga përqafimi i saj dhe u nis me nxitim, duke lënë pas një zemër që rrihte fort për dashurinë e tyre.

 

Kur djaloshi mbërriti në stan, nuk u besoi syve. Kusarët kishin vrarë qenin besnik të stanit dhe kishin hedhur në hell dashin më të mirë të kopesë. Sytë iu errën nga zemërimi; nuk pyeti më për asgjë dhe u hodh mbi ta si i marrë.

 

Por ishte e kotë. Ata ishin shumë dhe të armatosur. Sado që luftoi me forcën e dëshpërimit, nuk mundi t’u bënte ballë. E mposhtën dhe e lidhën pas trungut të një lisi. Ndërsa hajdutët hanin si të babëzitur mishin e pjekur, qeshnin me përçmim dhe i thanë djaloshit se së shpejti do të kishte të njëjtin fat si qeni i stanit.

 

Në një çast, bariu mblodhi veten dhe, me zë të qetë, i kërkoi njërit prej kusarëve t’i jepte leje t’i binte për herë të fundit fyellit, para se të vdiste. Ata pranuan, më shumë nga përçmimi sesa nga mëshira. Bariu ngriti fyellin në buzë dhe luajti një melodi të trishtuar, që ishte një thirrje e fundit për jetë.

 

Tanë, Tanë, e mira Tanë,

Zgjoje nënën dhe babanë,

Se hajdutët në stan m’kanë ardhë;

Mua lidhur në lis më kanë.

Qenin e zi të parin vranë,

Dashin ogiç në hellë e kanë.

 

Kur Tana dëgjoi melodinë e fyellit, u ngrit e tronditur dhe zgjoi menjëherë babanë e nënën. Është koha të tregosh trimërinë tënde, – i tha ajo të atit, me zë që i dridhej nga ankthi. Brenda pak çastesh, babai dhe miqtë e tij në fshat u mblodhën e bënë grusht.

 

Morën armët, shaluan kuajt dhe u nisën si rrufe drejt malit. Edhe Tana hipi në kalë dhe u bashkua me ta, pa menduar për frikën.

 

Kur mbërritën në stan, panë kusarët rreth zjarrit, duke qeshur e duke ngrënë si të babëzitur mishin e dashit të pjekur. Sulmi ishte i shpejtë dhe i beftë. Pas një përleshjeje të shkurtër, të gjithë u mposhtën dhe u lidhën pas një lisi brenda vathës së bagëtive.

 

Tana nuk priti. Ajo vrapoi drejt djalit të zemrës, që ende ishte i lidhur pas trungut të lisit. Me duar që i dridheshin, e zgjidhi dhe e përqafoi fort, me lot që i rridhnin pa u ndalur. Nuk kishte më fshehtësi. Dashuria po fliste qartë me gjuhën e vet.

 

Babai i pa të dy dhe ndjeu dhimbje. Përtej krenarisë së një njeriu të pasur, ai kuptoi se bija e tij ishte dashuruar marrëzisht me bariun. U afrua, kapi dorën e Tanës dhe të djalit dhe i bashkoi me njëra-tjetrën. Ky ishte bekimi i tij për dy zemra që tashmë ishin lidhur përjetë.

 

 

Ps: Mbështetur në motive të Shqipërise se Jugut