Nj֝ë gabim tjetër i pafalshëm dhe i pandreqshëm juridik mbi pronën
Nesim Alushani
Zhvillimi i zonave malore është një domosdoshmëri për Shqipërinë. Malet tona kanë pasuri të jashtëzakonshme natyrore, kulturore dhe ekonomike, të cilat duhet të kthehen në burime mirëqenieje për banorët e tyre. Prandaj, çdo nismë që synon gjallërimin ekonomik të këtyre zonave meriton vëmendje dhe debat serioz.
Por çdo zhvillim i qëndrueshëm ka nevojë për një themel të fortë: respektimin e së drejtës së pronës.
Në shumë zona malore ekzistojnë sipërfaqe toke që historikisht kanë pasur pronarë, por që sot figurojnë në regjistrat kadastralë si prona shtetërore. Ku e gjeti shteti atë tokë? Kjo situatë ngre një pyetje thelbësore: a mund të përdoren për projekte zhvillimi toka që kanë pasur pronarë, apo toka për të cilat ende ekzistojnë pretendime të pazgjidhura pronësie?
Historia e tranzicionit shqiptar na ka treguar se çështja e pronës nuk mund të zgjidhet me vendime të shpejta, si 7501, apo me anashkalim të të drejtave të pronarëve. Pasojat e moszgjidhjes së drejtë të pronësisë kanë prodhuar për vite të tëra konflikte, procese gjyqësore dhe pasiguri sociale.
Pikërisht për këtë arsye, para zbatimit të çdo politike të madhe zhvillimi, duhet të garantohet më parë drejtësia mbi pronën.
Kthimi fizik i pronës, kur është i mundur, duhet të jetë zgjidhja e parë. Kompensimi nuk mund të shërbejë si zëvendësim automatik i së drejtës, sidomos kur prona ekziston dhe mund t’i rikthehet pronarit të ligjshëm.
Një parim tjetër i rëndësishëm është se e drejta e pronës nuk mund të kushtëzohet nga aftësia financiare për të investuar. Një pronar që nuk ka mundësi ekonomike të ndërtojë një bujtinë, fermë apo një projekt turistik nuk humbet të drejtën mbi pronën e tij. Prona është një e drejtë themelore, ndërsa investimi është një mundësi ekonomike. Këto dy gjëra nuk mund të barazohen.
Pas kthimit të pronës, zhvillimi mund të bëhet mbi bazën e së drejtës së garantuar: pronari mund ta zhvillojë vetë, të bashkëpunojë me investitorë, ta japë në përdorim apo të marrë vendime të tjera sipas vullnetit të tij. Kështu krijohet një marrëdhënie e drejtë midis pronarit, investitorit dhe shtetit.
Mesazhi im për qeverinë është sa i thjeshtë aq dhe human.
Mos e ndërtoni zhvillimin e maleve mbi një çështje pronësie të pazgjidhur. Përfundoni më parë procesin e rivendosjes së të drejtës së pronës dhe më pas ndërtoni politikat e zhvillimit mbi bazën e sigurisë juridike.
Paketa e Maleve mund të jetë një mundësi e rëndësishme për zonat tona malore, por suksesi i saj do të varet nga besimi i qytetarëve. Dhe besimi ndërtohet vetëm atëherë kur shteti respekton të drejtën e pronës.
Një shtet forcohet jo vetëm duke sjellë projekte të reja zhvillimi, por duke garantuar drejtësinë mbi të cilën ato projekte ndërtohen.
Një pyetje tjetër që meriton debat është kjo: nëse zhvillimi i zonave malore është shpallur prioritet kombëtar, a është në harmoni me këtë objektiv reduktimi i strukturave të qeverisjes vendore? Zhvillimi nuk kërkon vetëm investime, por edhe institucione të afta, të pranishme dhe pranë qytetarëve. Sa më i madh të jetë objektivi i zhvillimit, aq më e madhe duhet të jetë përgjegjësia dhe kapaciteti institucional për ta mbështetur atë.
Zhvillimi kërkon tri shtylla që ecin së bashku:
- pronë të qartë dhe të garantuar;
- investime;
- institucione vendore të forta dhe funksionale.