Në vend të një buqete me lule këtë 5 Maj, po ju dërgoj fjale zemre!
Albana Musabelli Duhanxhiu
SHBA
Ishte një orë Letërsie, e zakonshme në dukje, si shumë të tjera që treten në kalendarin e një mësuesi. Por ajo ditë nuk ishte si gjithë të tjerat. Unë isha përgatitur të flisja për një botë të largët — për Revolucionin Kinez të viteve ’60 — përpara se nxënësit e mi të hapnin faqet e “Vajza me shall të kuq”.
Fola për regjime, për histori, për vende që kishin jetuar nën të njëjtën hije ideologjish. Por ndërsa fjalët dilnin nga buzët e mia, e ndjeja se ato nuk më përkisnin më. Për fëmijët amerikanë komunizmi ishte një nocion i zbrazët, një fjalë pa peshë. Për mua… ishte kujtesë, ishte plagë, ishte jehonë.
Ata dëgjonin pak, bënin pak pyetje. Ndërsa brenda meje ngrihej një ortek mendimesh, i heshtur, i rëndë. Një botë tjetër po më përpinte ngadalë. U përpoqa të qëndroja e qetë, e ftohtë, si një sipërfaqe uji që fsheh thellësi të trazuara.
Filluam leximin.
Një vajzë 13-vjeçare, Ji-Li. Një zë i largët në faqe libri, që dita-ditës filloi të afrohej, të merrte frymë brenda meje. Nxënësit nisën të kuptonin historinë — përmbysjen e traditave, shkatërrimin e vlerave, heshtjen e artit, frikën që sundonte mbi çdo mendim të lirë.
Ndërsa ata mësonin, unë kujtoja.
Faqet rrokulliseshin, por unë nuk isha më aty. Isha diku tjetër. Në kujtime. Në dhimbje. Në një kohë që nuk kishte ikur kurrë vërtet.
Sa shumë Ji-Li kisha njohur në jetën time…
Një prej tyre ishte im atë.
Një tjetër… isha unë vetë.
Dhe pastaj erdhën ato rreshta. Torturat. Dhimbja e një babai. Dhe diçka brenda meje u thye.
Nuk ishte më letërsi. Ishte kujtesë që merrte frymë. Ishte e shkuar që kërkonte të fliste.
Lotët nuk kërkuan leje.
Më mbuluan si një dallgë e vonuar.
U largova nga klasa.
Nuk e kisha ditur se sa shumë kisha mbajtur brenda vetes, në heshtje, në durim, në një qoshe të errët të shpirtit tim. Dhe atë ditë, gjithçka doli në dritë.
Sepse nuk po lexoja më për Ji-Li-n.
Po dëgjoja gjyshërit e mi.
Po shihja fytyrat e tyre.
Po dëgjoja rënkimin e stërgjyshit tim në qelitë e errëta të burgjeve komuniste.
Isha unë Ji-Li.
Kur u ktheva në klasë, nuk isha më e njëjta. Nxënësit prisnin shpjegim. Dhe unë nuk fola më për Kinën.
Fola për Shqipërinë.
Për 45 vite heshtje dhe frikë.
Për njerëz të pafajshëm që u thyen, por nuk u përkulën.
Për dhimbje që nuk u shkrua gjithmonë në libra, por jeton në kujtesë.
U tregova një foto timen — një vajzë me shall të kuq mbi supe. Një simbol i një kohe që sot më duket si një jehonë e largët, por që vazhdon të jetojë në mua.
Ajo orë mësimi nuk ishte më një orë. Ishte një rrëfim. Ishte një dëshmi.
Dhe ajo ditë… mbeti.
Nuk u largua kurrë.
Sepse disa kujtime nuk harrohen. Ato vetëm heshtin, derisa një ditë zgjedhin të flasin.
Në vesh më vijnë ende fjalët e gjysh Xhemalit — të buta, të urta, pa urrejtje. Sepse kujtesa nuk është për të ushqyer mllefin. Është për të ruajtur të vërtetën.
Kujtimi i të parëve nuk është mburrje.
Është përgjegjësi.
Që ajo dhimbje të mos përsëritet më kurrë.
Që ajo plagë të mos hapet më kurrë.
Që ajo histori të mos harrohet kurrë.
Në nderim të heronjve të Skraparit:
Mestan Musabelli Ujaniku, bijve të tij — Xhemal, Hatem, Vehep dhe Nuri Musabelli Ujaniku.
Në kujtim të gjyshe Pemes.
Me dashuri të pashuar, për babain tim, Kujtim Musabellin.