Një nga figurat më të rëndësishme të publicistikës shqiptare në mërgim, bir i Gurrazezit të Tomorricës
Në historinë e shqiptarëve të Amerikës, në atë kohë të artë kur në Boston e Detroit vepronin figura të mëdha si Fan Noli dhe Faik Konica, emri i Refat Gurrazezit zë një vend të veçantë. Ai ishte skraparliu që e bëri penën armë të atdhetarisë dhe gazetarinë një shërbim ndaj Shqipërisë.
Refat Gurrazezi lindi më 15 qershor 1894, në Gurrazez të Skraparit, në krahinën e Tomorricës. Në moshën 22-vjeçare shkoi në Amerikë, fillimisht për të kërkuar një jetë më të mirë. Por rruga e tij mori një drejtim tjetër: nga emigranti që punonte në fabrikat e Detroitit, ai u shndërrua në një prej veprimtarëve më të palodhur të Federatës “Vatra” dhe të gazetës “Dielli”.
Nga viti 1926 deri më 1940 shërbeu si sekretar i “Vatrës”, ndërsa nga 1929 deri më 1940 ishte kryeredaktor i “Diellit”, një nga organet më të rëndësishme të shqiptarëve të Amerikës.
Por Gurrazezi nuk ishte thjesht një gazetar. Ai ishte një publicist, polemist, organizator dhe atdhetar. Nëpërmjet shkrimeve të tij, ai mbajti gjallë lidhjen e emigrantëve me Shqipërinë dhe u përpoq të mbronte interesat kombëtare në një kohë kur çështja shqiptare kërkonte zëra të fortë dhe të argumentuar.
Një ndikim të jashtëzakonshëm në formimin e tij pati Faik Konica. Gurrazezi e studioi me pasion mënyrën e të shkruarit të Konicës dhe shumë shpejt u bë bashkëpunëtor e mik i tij i afërt. Studiuesi Idriz Lamaj e përshkruan si një gazetar të shkëlqyer dhe një prej njerëzve më dinamikë të “Vatrës” në vitet ’30.
Marrëdhënia e tij me Fan Nolin ishte më e ndërlikuar, sidomos për shkak të përplasjeve politike të kohës. Por pikërisht kjo e bën figurën e Gurrazezit edhe më interesante: ai nuk ishte një njeri pa bindje, por një publicist që polemizonte, mbronte idetë e veta dhe e shihte gazetarinë si një mjet për të ndikuar në fatet e çështjes shqiptare.
Në jetën e tij kishte edhe një plagë të hershme. Në vitin 1914, kur ishte vetëm 20 vjeç, ai përjetoi nga afër dhunën dhe masakrat e forcave greke në Skrapar e në krahinat përreth. Përvoja e asaj kohe do të mbetej gjatë në kujtesën e tij dhe do të ndikonte në mënyrën se si ai e shihte çështjen kombëtare.
Gurrazezi i shërbeu “Vatrës” dhe “Diellit” për dekada. Dhe këtë shërbim e bëri pa krijuar pasuri, pa kërkuar lavdi dhe pa ndërtuar një karrierë personale. Përkundrazi, vitet e fundit të jetës i kaloi në varfëri të madhe.
Më 14 gusht 1979, në Boston, në moshën 85-vjeçare, u nda nga jeta ky bir i Gurrazezit të Skraparit. Ai iku pothuajse i harruar, por la pas një pasuri që nuk plaket: shkrimet, kujtesën dhe kontributin e tij për çështjen shqiptare.
Refat Gurrazezi është një nga ata emra që Skrapari duhet t’i nxjerrë nga harresa. Sepse përtej historisë së një njeriu, jeta e tij është historia e një brezi shqiptarësh që, larg vendlindjes, e mbajtën Shqipërinë gjallë nëpërmjet fjalës, gazetës dhe idealit kombëtar.
Një skraparlli në Amerikën e Nolit dhe Konicës – me penë, me bindje dhe me një jetë të tërë në shërbim të Shqipërisë.