Rrëfimi i heshtur i Gurit dhe Ujit
Klevis Bakillari
Ishte një pasdite e largët vere, kur qielli i Tomorricës digjej nga një diell i bardhë si pluhur gëlqereje. Një karvan i vogël bullgarësh zbriste nga kodrat e Devollit drejt ultësirës së Korçës, të rraskapitur nga uria, lodhja dhe ikja.
Midis tyre, me një libër të madh të shenjtë në brez dhe me një kryq të drunjtë në dorë, ecte një prift sllav, i njohur nga të tijët si Pop Grigori.
Kur mbërritën në fshatin Grevë, popi ndaloi. Ishte një vend i qetë, me ara të sheshta, me shumë burime dhe e rrethuar me përrenjë. Në zemër të fshatit, nën gurë kullonte ujë kristal.
U përkul mbi gurët dhe dëgjoi zhurmën e thellë të ujit. Me dorën e tij, nisi të pastrojë gurin dhe dheun. Uji shpërtheu me një vrull të heshtur, si frymëmarrja e një shpirtthi të lashtë.
– Këtu do të ndërtoj një shenjë të Zotit, – tha ai. Një gojë prej guri, që të flasë me ujë.
Nuk bëri kishë. As kambanë. Vetëm një çezmë. E la aty, si një lutje që s’përkthehet. Banorët e fshatit, kureshtarë, i vunë emrin Çezma e Popçes. Emri mbeti. Popi u zhduk me të tijët. Por uji, jo.
Dhjetëra vjet më vonë, në të njëjtin vend, nën të njëjtin lis, një vajzë e vogël, LB, mbante enën e bakrit përmbi supe dhe priste radhën te çezma. Pranë saj, ulur në një trung të thatë, qëndronte plaka VB, me shaminë e lidhur fort nën mjekër dhe me një fytyrë të rrudhur si rrënjë e lashtë.
-Gjyshe, pse e quajnë Popçe? – pyeti LB, duke soditur ujin që pikonte si argjend.
-Se ka qenë një prift që e ndërtoi. Një pop nga Bullgaria. S’ishte i yni, po s’ishte as i keq.
– Po pse e ndërtoi?
-Se Zoti i tij i kishte thënë të japë ujë në vend të fjalëve.
Plaka mori një gjethe ahu dhe e hodhi në rrjedhën e ujit.
-Shih si rrjedh. Si jeta e njeriut. Një gjethe mbi një kujtim.
Ishte vera e vitit 1944. Lufta kishte përfshirë çdo shteg, çdo rrugë dhe çdo çati. Greva ishte kthyer në një arterie të fshehtë furnizimi për partizanët. Çezma e Popçes nuk kishte parë kurrë kaq shumë zhurmë.
IB, burrë i gjatë e heshtak, kishte dalë herët atë mëngjes. Me kalin e ngarkuar me bidona, zbriste nga sheshi i Xhamisë.
-Ndal këtu, mos shko më poshtë – i thirri një zë nga drurët.
Ishte XhB, komandanti i grupit.
-Kam ujë dhe bukë. Nuk do t’i lë pa … – tha Ibrahimi, duke zbrazur bidonat te bazamenti i çezmës.
-Kjo çezmë do hyjë në histori, – tha Komandanti, duke pirë me dorën e ngritur si kupa. – Na mban gjallë sa një ushtri e tërë. Ky s’është veç ujë. Është besë.
Në kohë paqeje, çezma filloi të bëhej pasqyrë e jetës. Aty mbushnin ujë, aty laheshin qilimat,rrobat,leshi deleve,aty lahej gruri dhe thahej në qilima tek sheshi i Xhamisë, aty djemtë takonin sytë me vajza dhe vajzat shtireshin të turpëruara, por qëndronin më gjatë në radhë.
Sot, çezma ende rrjedh. Plaku AH, i vetmi i mbetur nga brezi i luftës, ndalet çdo mëngjes aty. Me bastunin që e mban më shumë për krenari sesa për nevojë, afrohet, lan sytë, pi ujë, dhe vendos një degë të freskët lisi mbi gur.
– Popçe, o mik i vjetër, – i flet çezmës me zë të ulët, – ne po tretemi një nga një. Ti mbetesh.
-Kur të vijë brezi tjetër, t’u tregosh: se këtu pati ujë që shuante mall, jo vetëm etje.
Në të hyrë të shtatorit, fshati mblidhet për ta pastruar dhe mirëmbajtur çezmën. Gratë fshijnë me kujdes gurët, burrat forcojnë bazamentin, fëmijët shkruajnë me gishta mbi rërën e lagur. Dhe mbi të gjitha, uji vazhdon.
Sepse çezma është kujtesa që nuk plaket kurrë. Dhe ujët e saj, të ftohtë e të pastër, është rrëfimi më i heshtur që njeh ky vend.