Visocka, një fshat me rrënjë të lashta në zemër të Skraparit, ku historia, sakrifica, tradita dhe ëmbëlsia e rrushit kanë lënë gjurmë të pashlyera
Zylyftar Hoxha
Një nga fshatrat me origjinë të lashtë në zemër të Skraparit është edhe Visocka. Në pamje të parë, mund të duket një fshat i qetë, pa shumë zhurmë e bujë, por pas kësaj pamjeje të thjeshtë fshihet një botë e pasur me histori, njerëz të mirë, tradita të vyera dhe një harmoni jetese që rrallë e gjen në vende të tjera.
Visocka është nga ata fshatra që nuk kanë nevojë të bëjnë zhurmë për të treguar vlerat e tyre. Ato i dëshmojnë përmes njerëzve, përmes kujtimeve që përcillen brez pas brezi, përmes punës, sakrificave dhe emrit të mirë që bijtë e saj kanë lënë kudo ku kanë jetuar e punuar.
Burra që lanë gjurmë në histori
Kur kujtojmë Visockën e dikurshme, mendja të shkon te burrat e brezave të Luftës së Parë dhe të Luftës së Dytë Botërore: Nexhip Myftari, Tefik dhe Isuf Naska, Shefki dhe Xhemal Shahini, Muço Mehmetasi, Selaman dhe Cine (Hysni) Mehmetasi, Kajmak Mekollari, Veiz Myftari, Nesim Mehmetasi e të tjerë.
Pas tyre erdhën brezat e Biliman Pashollarit, Tahir Myftarit, Qenam dhe Myrteza Shahinit, Behlul Brahimit, Nuri Myftarit, Nesim Shahinit, Avni, Hekuran dhe Neki Mehmetasit, Novruz Myftarit e shumë të tjerëve.
Secili prej tyre, në kohën dhe rrethanat e veta, la gjurmë në jetën e fshatit. Me punën, qëndresën, sakrificat dhe përkushtimin, ata u bënë shembuj për fëmijët e pasardhësit e tyre, kudo që këta ndodhen sot. Për njerëz të tillë dëgjon të flitet me respekt, sepse emri i mirë nuk trashëgohet vetëm me fjalë, por fitohet me jetën që bën dhe me gjurmët që lë pas.
Nexhip Myftari, një emër i lidhur me historinë
Ndër emrat më të njohur të Visockës dhe të gjithë krahinës spikat Nexhip Myftari, një burrë që e lidhi jetën e tij me disa prej ngjarjeve të rëndësishme të historisë shqiptare.
Ai mori pjesë në Luftën e Vlorës të vitit 1920, më pas në Revolucionin e Nolit më 1924 dhe në Kryengritjen e Fierit të vitit 1935.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte komandant i njësisë së Komandës së Vendit për fshatrat e Visockës. Në këto vite ai hapi dyert për të plagosurit dhe duke e kthyer u bë strehë për njerëzit në nevojë.
Shtëpia e Nexhip Myftarit është shpallur me të drejtë “Shtëpi-bazë e LANÇ-it”. Në vitin 1944, pas zhvendosjes së një pjese të spitalit partizan nga Vlusha, aty u vendosën rreth 20–30 të plagosur. Një pjesë e tyre qëndroi në Visockë, ndërsa të tjerët u dërguan në Çepan.
Edhe vetë familja dha bijtë e saj për luftën. Katër prej tyre, Izeti, Neimi, Lacja dhe Demiri, dolën partizanë. Lacja dhe Demiri më vonë u bënë oficerë, njëri në Tiranë dhe tjetri në Berat.
Pas luftës, familja u nda në pesë pjesë, por nuk e humbi rëndësinë dhe emrin e saj. Me kalimin e viteve, ajo u kthye thuajse në një lagje më vete, duke ruajtur traditat, frymën e bashkimit dhe emrin e mirë të të parëve.
Edhe pse vitet e kooperativës bujqësore ua vunë në provë fuqitë dhe mundin, pjesëtarët e kësaj familjeje mbetën njerëz punëtorë e të palodhur. Bënë një jetë të thjeshtë, por të admirueshme, duke dëshmuar se dinjiteti nuk matet me pasurinë që ke, por me ndershmërinë, punën dhe respektin që fiton.
Nga kjo familje rrjedh edhe humoristi i njohur Sejfulla Myftari, i dashur për publikun si Cekja i Beratit, një emër që e ka bërë të njohur këtë mbiemër edhe përtej kufijve të krahinës.
Gratë e Visockës, trimëri, dinjitet dhe qëndresë
Deri tani folëm për burrat, por historia e Visockës nuk do të ishte e plotë pa gratë e saj. Edhe ato ishin të zonja, të forta dhe të gatshme të përballeshin me kohët e vështira.
Një emër që meriton të kujtohet është Nadile Shahini, aktiviste e shquar e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Sipas kujtimeve të përcjella për të, deri në fund të jetës ajo mbante me vete një kobure të vogël, me lejen e organeve përkatëse. Kjo pamje është bërë pjesë e kujtesës së saj si një grua e vendosur, që nuk e kishte humbur asnjëherë ndjenjën e guximit dhe të përgjegjësisë.
Krahas saj, kujtohen me respekt edhe Selime Myftari, Xheke Mehmetasi, Naxhije Myftari, Edije Shahini, Zenepe Shahini e të tjera gra që, me punën, qëndresën dhe karakterin e tyre, i dhanë nder fshatit.
Ato ishin gra të një kohe kur jeta nuk i kursente vështirësitë, por që dinin të përballonin barrën e familjes, të punës dhe të historisë.
Rrushi i artë i Visockës, dhurata e diellit dhe e tokës
Të flasësh për Visockën dhe të mos përmendësh rrushin e saj, do të thotë të lësh pa treguar një nga veçoritë më të bukura e më të veçanta të këtij fshati.
Rrushi i shullëreve të Visockës ka qenë i njohur për ëmbëlsinë dhe cilësinë e tij të veçantë. Sekreti lidhet me vetë vendin ku rritet. Visocka shtrihet në shpatet që i rreh dielli që herët në mëngjes, duke u dhënë pjergullave dritën dhe ngrohtësinë e nevojshme për pjekjen e frutit.
Toka është e varfër dhe uji i pakët. Rrushi nuk bëhet i madh, por fiton një ëmbëlsi të jashtëzakonshme. Kokrrat marrin një ngjyrë të artë, bëhen të tejdukshme dhe, po t’i shohësh nga afër, u dallohen edhe farat brenda.
Në Visockë, dielli, toka e varfër dhe mundi i njerëzve duket sikur janë marrë vesh për të prodhuar një rrush të veçantë.
Për banorët, ai nuk ishte vetëm një frut vjeshte. Ishte pjesë e ekonomisë familjare, e traditës dhe e krenarisë së fshatit.
Rakia e Visockës, në Selanik…dhe në Bllokun e Udhëheqjes në Tiranë
Sipas kujtimeve të ruajtura, një tregtar i njohur i pazarit të Korçës, me emrin Rako, kishte krijuar një marrëdhënie të veçantë tregtare me fshatarët e Visockës. Ai e grumbullonte rakinë e tyre, e hidhte në vaska të posaçme dhe e dërgonte deri në Selanik.
Rakoja kishte lidhur marrëveshje me prodhuesit dhe merrte të gjithë sasinë vjetore që ata prodhonin. Rakia transportohej me kacekë prej lëkure dhie. Besimi mes tregtarit dhe fshatarëve ishte aq i madh, sa, sipas rrëfimeve, ai nuk e provonte dhe as nuk e peshonte mallin. Pyeste vetëm: “Sa ke?”
Pastaj u tregonte vaskën ku duhej ta hidhnin rakinë, të shënuar me emrin “Raki Visocke”.
Ky detaj, sado i thjeshtë të duket, tregon shumë. Kur një prodhim kërkohej dhe blihej me emër, ai nuk përfaqësonte më vetëm mundin e një familjeje apo të një fshati. Përfaqësonte një cilësi të njohur, një traditë dhe një reputacion të krijuar me vite pune.
Kështu, emri i Visockës udhëtonte larg, i mbartur në kacekë lëkure, bashkë me aromën e rrushit të pjekur dhe shijen e një prodhimi që kishte fituar besimin e tregtarëve.
Një dëshmi tjetër e veçantisë së rrushit të Visockës lidhet me vitin 1970. Në atë kohë, shteti ndërtoi në fund të arave të Gunarovës, në mes të pyllit dhe në një vend ku nuk kishte as rrugë automobilistike, një punishte të vogël për përpunimin e rrushit.
Aty prodhoheshin në mënyrë artizanale, me kazanë të vegjël, raki dhe rehani rrushi, të destinuara, sipas kujtimeve të përcjella, vetëm për Bllokun e udhëheqjes në Tiranë.
Rrushi për këtë punishte merrej nga vetëm tri parcela: Gunarova, Frashnjere dhe Veshti i Hadrit. Zgjedhja e këtyre parcelave tregon se prodhimi i tyre vlerësohej për cilësinë e veçantë.
Por sot, pas këtij kujtimi që të ngjall krenari, vjen edhe një ndjenjë trishtimi.
Pjergullat shekullore, që dikur i jepnin Visockës një nga pasuritë e saj më të çmuara, janë tharë nga filoksera dhe, fatkeqësisht, nuk janë zëvendësuar. Bashkë me to rrezikon të shuhet jo vetëm një prodhim tradicional, por edhe një pjesë e historisë së punës dhe e identitetit të fshatit.
Visocka, një emër që meriton të kujtohet
Visocka është më shumë se një fshat i Skraparit. Ajo është kujtesa e burrave që u përballën me kohët e vështira, e grave që dëshmuan trimëri e qëndresë, e shtëpive që u hapën për të plagosurit, e familjeve që e mbajtën gjallë emrin e mirë me punë e ndershmëri.
Por është edhe fshati i rrushit të artë, i rakinë së njohur dhe i pjergullave që dikur mbulonin shpatet e tij me gjelbërim e fruta të ëmbla.
Në çdo emër të kujtuar, në çdo rrëfim të trashëguar dhe në çdo gjurmë të mbetur nga e kaluara, Visocka ruan një pjesë të shpirtit të saj. Prandaj, ta kujtosh këtë fshat nuk do të thotë vetëm të kthesh kokën pas, por të nderosh njerëzit që e bënë atë të tillë dhe të kuptosh se çfarë pasurie mund të humbasim, nëse nuk kujdesemi për të.
Sepse fshatrat nuk i mbajnë gjallë vetëm shtëpitë, rrugët e arat. I mbajnë gjallë njerëzit, kujtimet, traditat dhe dashuria për vendin ku kanë rrënjët.
Dhe Visocka, me historinë e saj njerëzore dhe me rrushin e saj të artë, ka ende shumë për të treguar.